Pietruszka

Pietruszka zwyczajna (Petroselinum crispun) - gatunek rośliny dwuletniej z rodziny selerowatych, osiągająca wysokość do 1,5 m. Jako przyprawa i roślina lecznicza była znana już starożytnym Grekom i Rzymianom. Pochodzi z obszaru śródziemnomorskiego, gdzie rosła w stanie dzikim. Od Greków i Rzymian przejęli ją Iberowie, Gallowie, Germanie i Słowianie. W Polsce przyjęła się natychmiast, i stała się tak bardzo popularna, że właściwie nie ma domu, gdzie by jej nie używano.

W dzisiejszych czasach pietruszka zwyczajna uprawiana jest na całym świecie. Pietruszka lubi żyzną glebę, miejsce słoneczne lub częściowo cieniste. Nasiona pietruszki wschodzą bardzo powoli. Jako roślina dwuletnia, pietruszka w pierwszym roku tworzy przyziemną rozetę liści oraz spichrzowy korzeń. W drugim roku wyrasta łodyga, która osiąga wysokość 50-90 cm. Istnieje wiele odmian: pietruszka zwyczajna, karbowana, korzeniowa, naciowa. Pietruszka z karbowanymi liśćmi jest popularna przy ozdabianiu potraw. Pietruszka zwyczajna z płaskimi liśćmi jest bardziej aromatyczna, liście ma delikatniejsze, miękkie i drobniejsze.

Kwiaty pietruszki pojawiają się w okresie od czerwca do sierpnia. Są drobne, koloru zielonożółtego, zebrane w baldachy z 10 do 20 szypułek. Korzeń ma kształt palowy, najczęściej barwy białej, o twardym miąższu.

Częścią jadalną pietruszki jest zarówno korzeń, jak i części zielone. W medycynie ludowej wykorzystywany jest również olejek otrzymywany z rośliny. Pietruszka jest naturalnym źródłem karotenu (prowitaminy A), witamin B1, B2 i C, zawiera spore ilości żelaza i innych minerałów. Zawiera dużo chlorofilu. Dużo związków mineralnych występuje w korzeniach, a jeszcze więcej w nasionach.

Nasiona pietruszki zwyczajnej są głównie wykorzystywane, jako środek pobudzający trawienie oraz łagodzący wzdęcia i gazy. Korzeń pietruszki zwyczajnej działa jako środek moczopędny, ma właściwości antyseptyczne. W farmacji korzenie wykorzystywane są do produkcji wywarów i herbatek leczniczych. Z owoców przyrządza się wywary, herbatki lecznicze i nalewki.

Pietruszka ma zapach korzenny, słodkawy i lekko cierpki. Najczęściej jest składnikiem zup, wchodzi w skład włoszczyzny. Korzeń pietruszki ma zastosowanie do przygotowania potraw z warzyw, różnych sałatek i wywarów mięsnych. Korzeń gotuje się w zupach i innych potrawach od początku ich przygotowania. Silnie pachnące liście pietruszki służą do przyprawiania wielu potraw. Drobno posiekaną natką należy posypywać gotowe już potrawy, bezpośrednio przed podaniem. Liśćmi i korzeniem przyprawia się gotowane ryby, owoce morza, dziczyznę, potrawy z ziemniaków. Świeże liście dodaje się do sałatek, do musów warzywnych, mięsnych i dipów. Natka pietruszki jest głównym składnikiem, wraz z kaszą kuskus, libańskiej sałatki Tabbouleh.

Olejek pietruszkowy z liści oraz nasion jest używany na skalę przemysłową do przyprawiania konserwowanego mięsa, do sosów, marynat oraz zup.

Tabbouleh
libańska sałatka z kaszy kuskus

Składniki:

• 250 g kaszy kuskus
• 5 łyżek posiekanej natki pietruszki
  
• 3 pomidory
• 1 cebula
• 1 ogórek
• 1 czerwona papryka
• 1 ząbek czosnku
  
• 1 łyżka posiekanej mięty
• 3 łyżki oliwy z oliwek
• 3 łyżki soku z cytryny
• 1/2 łyżeczki cukru
• sól i pieprz

Przygotowanie:

1. Kuskus przesypać do salaterki i zalać osoloną wodą tak, aby poziom wody przekraczał o pół centymetra poziom kaszy i odstawić na kilka minut. Rozdrobnić widelcem i jeszcze odczekać 2 minuty.
   
2. Do gotowej kaszy dodać pokrojone drobno pomidory, ogórek, cebulę i paprykę. Dodać łyżkę mięty, posiekaną natkę pietruszki i rozgnieciony ząbek czosnku.
   
3. Przygotować sos z soku z cytryny, oliwy z oliwek, cukru, soli i pieprzu.
4. Wszystkie składniki sałatki delikatnie wymieszać, połączyć z sosem. Wstawić do lodówki na godzinę.
   
5. Sałatkę podawać schłodzoną jako przystawkę lub danie jarskie.
   

Kolendra

Kolendra (Coriandrum L.) - gatunek rośliny jednorocznej należącej do rodziny selerowatej. Pochodzi ze wschodnich terenów basenu Morza Śródziemnego. Pierwsze zapisy o kolendrze znajdujemy w Starym Testamencie. Roślina była stosowana już w starożytnym Rzymie i Grecji, stamtąd rozpowszechniła się w całej Europie. W naturalnym środowisku można ją spotkać rosnącą dziko na kamiennych zboczach, przede wszystkim w ciepłym klimacie, choć pojawia się również w chłodniejszych miejscach. W Europie kolendra uprawiana jest, na szerszą skalę, w Niemczech, Holandii i Anglii. Uprawa jej nie jest pracochłonna, a plony są bardzo obfite. Kolendra lubi lekką, dobrze przepuszczalną glebę, zasobną w wapń i stanowisko słoneczne. Młode rośliny wymagają dużej ilości wody, natomiast dojrzewaniu owoców sprzyja suche i gorące lato.

Kolendra, kolendra siewna, kolender, pieprz polski, koper pluskwiany, to nazwy tej samej rośliny, którą cenimy nie tylko jako przyprawę, ale również jako roślinę o właściwościach leczniczych. Kolendra jest rośliną osiągającą 30-50 cm, ale dorastającą czasami do 70 cm. Drobne kwiaty, białe lub lekko różowe, zebrane są w baldachy. Roślina kwitnie od czerwca do sierpnia. Po przekwitnięciu pojawiają się owoce o silnym aromacie. Jest rośliną miododajną, silny olejek zwabia pszczoły. Kolendra ma liście jasnozielone, lekko karbowane, faliste, przypominające liście pietruszki.

Owoce kolendry zawierają olejki lotne, tłuszcze, cukry, związki białkowe, witaminę C i garbniki. Kolendra działa wiatropędnie, pobudza wydzielanie soku żołądkowego, wzmaga łaknienie.

Olejek otrzymany z nasion ma właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybiczne i przeciwzapalne. Kolendra działa uspakajająco i zmniejsza zły cholesterol. Nie zawiera kalorii, tak więc jest ulubioną przyprawą dla wszystkich dbających o linię.
Olejek lotny wykorzystywany jest w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym. Jest dodatkiem do lekarstw, poprawia ich smak i zapach. Roztwór wodny z dodatkiem olejku używa się do płukania jamy ustnej.

Kolendra siewna ma wiele zastosowań w kuchni. Świeże listki kolendry są popularną przyprawą w kuchni azjatyckiej, meksykańskiej, hinduskiej, amerykańskiej, marokańskiej, hiszpańskiej i portugalskiej. Najsmaczniejsze są młode listki zerwane przed jej kwitnieniem. można je wykorzystać do sałatek, potraw mięsnych i rybnych, do sosów, zup i dressingów. Zioło dobrze pasuje do ryżu, salsy, potraw curry. Zielone listki kolendry dodajemy do potraw w ostatniej chwili, wtedy mają najwięcej walorów smakowych.

Nasiona kolendry wykorzystujemy w całości lub zmielone. Dodajemy je do kiszonek, zup, smażonych i pieczonych mięs oraz do produkcji wędlin. Przyprawia się nimi kapustę, pasztety, zupy i sosy. Dodaje do pierników, ciasteczek i pieczywa. Kolendra jest używana do produkcji likierów i niektórych gatunków piw. Olejek z kolendry wchodzi w skład esencji spożywczych używanych m.in. do cukierków i gum do żucia.

Sproszkowana kolendra jest składnikiem wielu popularnych mieszanek przyprawowych. W kuchni azjatyckiej wykorzystywane są również łodygi i korzenie kolendry. Nadają smak zupom i potrawom mięsnym.

Kotlety z kolendrą i parmezanem

Składniki:

• 600 g karkówki lub łopatki bez kości
• 1 cebula
• 1 jajko
• 1 łyżka startego parmezanu
  
• 150 g tartej bułki
• 15 g nasiona kolendry
  
• sól, pieprz
• tłuszcz do smażenia

Przygotowanie:

1. Umyte mięso zmielić wraz z cebulą, dodać jajko, 3 łyżki tartej bułki, 1 łyżkę startego parmezanu oraz drobno rozgniecione nasiona kolendry.
   
2. Wszystkie składniki dokładnie wymieszać, doprawić solą i pieprzem.
3. Formować z masy owalne kotlety, obtaczać w pozostałej bułce tartej i smażyć z każdej strony po 6-8 minut.
   

Kabaczek - cukinia

Kabaczek (Cucurbita pepo) - odmiana dyni zwyczajnej. Warzywo, spokrewnione z cukinią, pochodzi z Ameryki Środkowej. Ma podłużne, maczugowate owoce o zielonej lub żółtej barwie, w lekko nakrapiane jasne plamki. Kabaczek po przekrojeniu przypomina ogórka. Najsmaczniejsze są owoce o długości 20 cm. Kabaczek należy do warzyw niskokalorycznych, zawiera dużo karotenu oraz witaminy B1, B2, PP i K oraz wapń, potas, żelazo i magnez. Działa odkwaszająco i wspomaga przemianę materii.
Zastosowanie kabaczków w kuchni jest szerokie, podaje się je na surowo, smażone, pieczone, duszone, gotowane. Najpopularniejsze są kabaczki nadziewane farszem mięsnym i warzywnym.

Cukinia (Cucurbita pepo) - pochodzi prawdopodobnie z Ameryki Północnej, należy do roślin dyniowatych. Jadalny jest ciemnozielony, wydłużony owoc o kształcie maczugi. Cukinia to cenne źródło wielu witamin A, B1, B2, K oraz C i składników mineralnych takich jak potas, wapń i żelazo. Cukinia jest delikatniejsza w smaku od kabaczka i można ją spożywać na surowo (kiedy jest młoda) lub ugotowaną, smażoną bądź pieczoną.

Najbardziej delikatne w smaku są owoce nie w pełni dojrzałe o delikatnej skórce, jasnym, soczystym miąższu i długości około 15 cm. Wykwintne i bardzo smaczne danie, to cukinia zapieczona pod beszamelem lub zapieczona z żółtymi serami.

Cukinia zapiekana z serem.

Składniki:

• 1 cukinia średniej wielkości
• 1 szklanka startego żółtego sera np. gouda
• 2 jaja
• 1 szklanka mleka
• 1 ząbek czosnku
• 1/4 łyżeczki pieprzu cayenne
• 1 łyżeczka słodkiej papryki
• sól do smaku
• 1 łyżka oliwy
  

Przygotowanie:

1. Naczynie do zapiekania natrzeć ząbkiem czosnku i wysmarować oliwą.
2. Cukinię pokroić w plastry i poukładać w naczyniu tak, aby zachodziły na siebie.
3. Tartym serem posypać cukinie.
4. Do mleka wbić całe jaja, dokładnie wymieszać, doprawić do smaku solą, pieprzem i papryką. Mlekiem zalać cukinie.
5. Wstawić cukinie do pieca nagrzanego do 190 stopni. Początkowo przykryć cukinie folią aluminiową i przez 30 minut, później zdjąć folię i piec przez 15-20 minut, aż zapiekanka nabierze złotego koloru.
   

Czarnuszka

Czarnuszka (Nigella L.) - jednoroczna roślina z rodziny jaskrowatych, pochodząca prawdopodobnie z Azji lub Europy Południowej. Występuje kilka gatunków czarnuszki uprawnej m.in. czarnuszka siewna (Nigella sativa), całolistna, darmaceńska. W Polsce występuje czarnuszka ogrodowa i polna. Owocem jest mieszek zawierający czarne, pachnące korzennie nasiona. Smak nasion jest słodko-gorzki. Czarnuszka jest bardzo popularna na Bliskim Wschodzie, jako środek leczniczy i jako przyprawa.

Nasiona czarnuszki działają przeciwbólowo, przeciwskurczowo, przeciwbakteryjnie, moczopędnie. Poprawiają trawienie i wzmacniają odporność organizmu. Charakteryzują się wysoką zawartością nienasyconych kwasów tłuszczowych. Olejek z tej rośliny używa się do produkcji perfum.

Nasiona czarnuszki wchodzą w skład mieszanek przyprawowych. Dodaje się je do potraw z baraniny, do przetworów z warzyw i jako dodatek do pieczywa.

Ser smażony z czarnuszką

Składniki:

• 500 g sera twarogowego
• 2 łyżki masła
• 1/2 szklanki mleka
• 1 łyżeczka czarnuszki
• 1 ogórek zielony
• 1 pomidor
• 1 czerwona cebula
• sól i pieprz do smaku

Przygotowanie:

1. Twaróg zostawić na 3 dni w przykrytym naczyniu, w temperaturze pokojowej. Ser po 3 dniach stanie się ciągliwy, zacznie w nim zachodzić proces gliwienia (jest to naturalny proces rozkładu białka).
2. Gotowy ser przełożyć na patelnię, dodać masło i mleko, smażyć mieszając, aż ser się stopi. Do sera dodać czarnuszkę, sól i pieprz. Ser zacznie powoli gęstnieć.
3. Ogórek i pomidor pokroić w kostkę. Cebulę obrać i pokroić w plasterki. Warzywa połączyć z serem. Całość jeszcze przez chwilę pozostawić na gorącej patelni.
4. Smażony ser, po ostudzeniu, podawać z pieczywem i masłem.
   

Borówka brusznica

Borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea)) - roślina z rodziny wrzosowatych występująca na półkuli północnej. W Polsce występują trzy jadalne gatunki borówki: borówka czernica, zwana czarną jagodą, łochynia i borówka brusznica. Brusznica jest krzewinką osiągającą do 25 cm wysokości. Owoce brusznicy to małe czerwone kuleczki o smaku gorzko-kwaskowatym, które zawierają glikozydy, kwasy organiczne, witaminy: B1, B2, PP, C. Działają moczopędnie i przeciwbiegunkowo.
Z borówki najczęściej przyrządza się dżemy, powidła i soki. Najbardziej popularne są konfitury z borówek i gruszek, używane jako dodatek do mięs.

Gałązki borówki brusznicy tradycyjnie używane są do ozdabiania koszyczków wielkanocnych.

Kruche ciasto z czerwonymi owocami

Składniki:

• 10 dag borówki brusznicy
• 15 dag malin
• 15 dag truskawek
• 10 dag porzeczki czerwonej
• 1 galaretka truskawkowa
• 1 szklanka płatków śniadaniowych w polewie miodowej
• 30 dag serka mascarpone
• 1 szklanka mąki pszennej
• 10 dag masła
• 5 dag cukru pudru
• 2 żółtka

Przygotowanie:

1. Przygotowujemy ciasto: z mąki, masła, cukru pudru i żółtek szybko zagniatamy ciasto i wstawiamy do lodówki na około 1 godzinę. Następnie ciasto rozwałkowujemy i wkładamy do przygotowanej formy, wyłożonej papierem do pieczenia. Ciasto pieczemy przez 25 minut w piekarniku nagrzanym do temperatury 200 stopni C.
   
2. Oczyszczone owoce przez 5 minut gotujemy na małym ogniu. Galaretkę przygotowujemy według przepisu podanego na opakowaniu, rozpuszczając ją w 1 szklance wody, łączymy z owocami i pozostawiamy do stężenia.
3. Wierzch i boki ciasta smarujemy serkiem mascarpone, wylewamy galaretkę z owocami, następnie boki ozdobiamy płatkami śniadaniowymi. Ciasto wstawiamy do lodówki na 3 godziny.

Fasolka szparagowa

Fasolka szparagowa, pochodząca z rodziny motylkowatych, należy do rodzaju fasoli (Phaseolus vulgaris), w której oprócz nasion jada się też całe strąki. Początkowo z roślin strączkowych przyrządzano jedynie potrawy z ich ziarna. Strąki były twarde, z grubymi łykowatymi włóknami, nie nadające się do spożycia. Pod koniec XVIII wieku fasolkę o miękkich, delikatnych strączkach zaczęto uprawiać we Włoszech. Obecnie występuje wiele odmian fasolki szparagowej. Różnią się kolorem, wielkością i długością strąka. Najpopularniejsze są zielone i żółte, ale pojawiają się też odmiany fasolki w kolorze fioletowoniebieskim, które po ugotowaniu stają się ciemnozielone.

Fasolka szparagowa jest lekkostrawna, zawiera wiele witamin i związków mineralnych. W Polsce dużą popularnością cieszy się gotowana fasolka szparagowa polana masłem z bułką tartą. Fasolkę można gotować, zapiekać oraz dodawać do potraw warzywnych i mięsnych. Świeże strąki fasolki należy gotować ok. 10 minut, dłuższe gotowanie powoduje, że traci ona swój ładny kolor.

Omlet z fasolką szparagową

Składniki:

• 20 dag fasolki szparagowej - kolorowej
• 10 dag szynki
  
• 2 jaja
• 1 łyżka śmietany
• 1 łyżka masła
• sól, pieprz

Przygotowanie:

1. Fasolkę umyć, odciąć końce i ugotować w osolonej wodzie (młodą fasolkę gotujemy ok. 10 minut, starszą ok. 25)
   
2. Jaja umyć, wbić do miski, dodać szczyptę soli i ubić, dodać śmietanę.
   
3. Ugotowaną fasolkę szparagową pokroić drobno. Szynkę pokroić w kostkę.
4. Masę jajeczną wlać na masło rozgrzane na patelni, rozłożyć na niej szynkę i fasolkę. Gdy spód się zarumieni, a wierzch lekko zetnie, dosmażyć pod przykryciem.

Gruszka

Gruszka (Pirus) - owoc mający wydłużony kształt i słodki, soczysty miąższ, który znajduje się wewnątrz zielonej, żółtej, czerwonej lub brązowej skórki. Grusza, to niewielkie drzewo z rodziny różowatych, występujące w strefie umiarkowanej Europy i Azji. Rośnie zarówno w miejscach słonecznych, jak i na stanowiskach zacienionych. Gatunki grusz łatwo się krzyżują, tworząc nowe owoce. Gruszki najczęściej spożywamy na surowo, ale sporządza się z nich lub są dodatkiem do wielu potraw. W Polsce najpopularniejsze wykorzystanie tego owocu to gruszka marynowana na słodko, kompot z suszonych owoców oraz nalewka na polnych, dzikich gruszkach ulęgałkach, nazywanych potocznie pierdziołkami.

Gruszka posiada lecznicze właściwości. Działa przeciwgorączkowo, pobudza przemianę materii i zmusza jelita do pracy. Gruszki zawierają pierwiastek o nazwie bor, który pobudza szare komórki do pracy oraz poprawia naszą koncentrację.

Gruszki w czerwonym winie z kremem z ricotty

Składniki:

• 6 gruszek
• 3/4 l czerwonego słodkiego wina
• 50 g cukru
  
• 1 laska cynamonu
• 200 g ricotty
• 1 łyżeczka cukru waniliowego

Przygotowanie:

1. Gruszki obrać, pozostawiając ogonki. Włożyć do garnka, w którym zmieści się obok siebie 6 gruszek.
   
2. Do garnka wlać czerwone wino, wsypać cukier i dodać laskę cynamonu. Zagotować.
   
3. Przygotowanym syropem zalać gruszki i gotować na małym ogniu do momentu, aż gruszki staną się lekko miękkie.
4. Pozostawić gruszki w garnku do ostygnięcia. Im dłużej gruszki pozostaną w winie, tym mocniejszą uzyskają barwę i słodki smak.
5. Z ricotty i cukru waniliowego przygotowujemy krem.
   
6. Gruszki podajemy lekko schłodzone z kremem z ricotty.